هنرمندی ازتبارعشق

آهنگساز فیلم ،  تنظیم کننده ،   نوازنده ی  چیره دست  ویولن و کمانچه که البته  در نواختن اکثر سازهای  ایرانی نیز تبحر داشته است  .  

گاهی  واژگان  در برابر حقیقتی که می خواهد بیان شود کم می آورند و  این اتفاق در سطور بالا رخ داده است . بدون هیچ گونه اغراق و به زعم بسیاری از کسانی که  میرزاده  را می شناختند ، اگر او در جامعه ای همچون اتریش به دنیا می آمد یا لااقل در آنجا  تربیت می یافت بی شک یکی از نوادر قرن بیستم در عرصه ی موسیقی جهانی می شد ، ولی  . . .

سید مجتبی میرزاده  ، متولد 1324 در کرمانشاه است ، فعالیت موسیقیایی اش را با فلوت پلاستیکی و سنتور بدون مضراب شروع کرد و بعدها  نوازندگی ویولن را فرا گرفت . وی در سال 47 وارد دانشکده ی هنرهای زیبا شد ، اما خیلی زود آن را ترک کرد . او سالها  به کار در استودیوهای مختلف پرداخت و همزمان با برنامه ی گلها نیز همکاری داشت . د رسال 50 موسیقی فیلم را با " درشکه چی " به کارگردانی نصرت کریمی آغاز کرد و تا سال 69 ، چهل و هفت موسیقی فیلم نوشت   ، که از آن جمله می توان به : سری فیلمهای صمد ،  علی کنکوری و در امتداد شب اشاره کرد . در سال 54 تدریس در هنرستان ملی را آغاز کرد و با وقوع انقلاب  به ساخت سرودهای انقلابی پرداخت که  سرود معروف " بوی گل و سوسن و یاسمن آید "  از آنجمله است . او از کسانی بود که در ایران ماند و برای آزادی موسیقی تلاش کرد و فضای حداقلی برای حیات موسیقی در دهه ی شصت پدید آورد . فراموش نکنیم که در سالهای 9-58  موسیقی و موسیقیدان هر دو ممنوع بودند و داشتن  ادوات موسیقی به خودی خود جرم و گناهی غیر قابل بخشش بود . یکی از اتفاقات نادر آن سالها که  زنده یاد میرزاده از آن یاد می کرد ، سوزاندن حدود 150 تار   در نماز جمعه ی تبریز بود که . . .

در سالهای اولیه ی دهه ی هفتاد با گروهی به خوانندگی " ایرج " برای اجرای  کنسرت به امریکا می رود که اتفاقات عجیب و غریبی در این سفر پیش می آید که باعث می شود تا او چند سالی در امریکا بماند .

در آنجا ابتدا  برای چند تئاترایرانی  موسیقی متن می نویسد و و بعدها در چندین کاست  از خوانندگانی چون : معین و شکیلا و . . .   به نوازندگی ویولن می پردازد .

پس از بازگشت به ایران  ، از سوی صدا و سیما به همکاری فرا خوانده می شود . آثار نوازندگی فراوانی در این سالها دارد  که عمده ی انها را می توان در آلبومهای علیرضا افتخاری یافت .

و بعد :

خانواده و به ویژه پدر  او با موسیقی مخالف بودند و همین مخالفتها سالها ادامه داشته و به قول خودش اگر این مخالفتها نبود سرنوشت او به مراتب از وضع کنونی بهتر می بود .

در سالهای اولیه ی اقامتش در تهران مشکلات  مالی فراوانی داشته و مجبور بوده که به طرز خستگی نا پذیری به نوازندگی و کار در استودیو ها بپردازد و به قول خودش : خواننده ای را در این سالها ( 47  -57 ) پیدا نمی کنید که برای او کار نوازندگی نکرده باشم .

کامبیز روشن روان سالها پیش   گفته بود : ملودی در وجود  میرزاده موج می زند و تنها باید سبدی آورد و این ملودی ها را جمع کرد .

نوع نوازندگی میرزاده  یادگار نسل طلایی نوازندگانی چون :  علی تجویدی ، پرویز یاحقی ، همایون خرم ، حبیب اله بدیعی و . . .  بود که متاسفانه میرزاده آخری آنهاست البته با ذکر این نکته که میرزاده ظرایف نوازندگی  موسیقی ردیفی و کردی  را با  موسیقی کلاسیک آمیخته بود .  و از این رو بیژن مرتضوی بارها  عنوان کرده که از شیوه ی نوازندگی میرزاده پیروی می کند .

نمونه ی کارهای فراوانی برای بررسی این موضوع می توان یافت : نمونه هایی چون " کافشو " ( برنامه ای تلویزیونی با پرویز صیاد )  تکنوازی ترانه ی مخلوق گوگوش با ملودیی از حسن شماعی زاده ( جالب اینکه در اجرای مجدد این ترانه  هیچگاه شاهد اجرای این تکه از ملودی با ویولن نیستیم ! )  و نمونه های بسیاری در موسیقی فیلمهای که ساخته و از نمونه های اخیر باید به : تکنوازی او در آلبوم " از دست عشق " با صدای خواننده ی مشهور کردی  عزیز شاهرخ ،  تکنوازی  د رترانه ی  " گل من " علیرضا افتخاری در آلبوم امان از جدایی اشاره کرد که بر مبنای ملودیی کردیست و چندین مورد مشابه در ترانه هایی که با پیام عزیزی داشته اشاره کرد و   نمونه های دیگری که در نوازندگی های وی در کارهای سالهای اخیر  پاپ  داشته است .

و یه خاطره ی جالب از ترانه ی " بزن تار "  هایده  ، ملودی و تنظیم این آهنگ از ناصر چشم آذر است  با کلامی از منصور تهرانی ، میرزاده در این ترانه سه تار   می نوازد  و خواننده هی تکرار می کند : بزن تار و بزن تار . . .

و  یک نکته ی مهم دیگر که  جا دارد  در این مجال  بپردازم  آلبومیست به نام " رازگل  " که در سالهای ابتدایی دهه ی هفتاد  با صدای علیرضا افتخاری به بازار آمد و متاسفانه  حرکتی  که میرزاده  در این آلبوم شروع کرد دنباله ای در پی نداشت . هر چند کارهای محمد جلیل عندلیبی را می توان در آن راستا ارزیابی کرد ، ولی در هر صورت بین " راز گل " و " امان از جدایی " تفاوتهای ماهوی در ارکستراسیون و صدادهی وجود دارد .

میرزاده  با توجه به دانش و تجربه ی  چندین ساله ی خود ، در  این آلبوم  به نوعی خاص و موفق از  هارمونی  و ارکستراسیون با فضایی مابین موسیقی کلاسیک و ردیفی  می رسد .  او از یک خطی نوشتن و اونیسون پرهیز می کند ولی  همه جا در اجرای هارمونی به صدادهی  ایرانی  ارکستراسیون  اهمیت می دهد . و این تنظیم ها نه از جنس تنظیماتی است که توسط کسانی چون : علی تجویدی  و پرویز یاحقی پایه گذاری شده و با زنده یاد جواد معروفی و ا حمد پژمان قوام یافته و نه از جنس تنظیمهای کسانی  چون : کامبیز روشن روان و درویشی است .

نو آوری میرزاده در این آلبوم در ارائه ی فرم آواز و همراهی ارکستر و چیدمان قطعات در روی الف نوار نیز قابل توجه است و البته تنظیمهای وی بر روی ملودی های : محمد آذری  ، هر سه ترانه ی این البوم قابل توجه و از کارهای بی بدیل در کارنامه ی علیرضا افتخاری است که آن سالها و به ویژه در این آلبوم در اجرای تصنیف دست نیافتنی می نمود .

ترانه ی کمان ابرو  بر روی غزل مشهور حافظ " مرا چشمیست خون افشان زدست آن کمان ابرو "

ترانه ی حال خونین دلان  بروی غزلی دیگر از حافظ با مطلع : حال خونین دلان که گوید باز / وز فلک خون ِ خُم که جوید باز " در باره ی این ترانه و ارزشهای آن در مجالی فراخ باید نوشت  .

و ترانه ی با ما منشین بر روی چند رباعی از ابوسعید و حافظ .

یادش گرامی باد و روانش شاد

Rad barez   eslam abad gharb 1386

برداشت با ذکرمنبع بلا مانع است.