علي نظر منوچهري تاريخ فرهنگ و هنر كرد » هوره خوانان فراواني داشته است « اما بي شك گل سرسبد و ماندگارترين صدا در بين تمام هوره خوانان گذشته و حال كرد » مرحوم علي نظر است « وي در سال 1300 شمسي در روستاي توره سرخك اسلام آباد (در بعضي منابع و مقالات او را اهل كرندغرب دانسته اند كه صحيح نيست ) در خانواده اي كه نسل اندر نسل هوره چر بوده و صداي خوش داشتند به دنيا آمد. از همان كودكي با طبيعت دوستي گزيد و اين ارتباط برحس سرشار و ذوق لطيف او تأثير عميق گذاشت. و از همان كودكي دريافت كه داراي صدايي دل انگيز و روح نواز است و به دليل ذوق و استعداد شاياني كه داشت » احساسات و دلتنگي هاي خود را در قالب مثنوي هاي ده هجايي كردي مي سرود و به صورت هوره مي خواند . چنانچه پس از مدتي خانواده و اهل آبادي و كم كم تمام مردم منطقه به صداي زيباي او پي برده و ديري نگذشت كه آوازهي اين نابغه خوش ذوق » آبادي به آبادي و شهر به شهر گشت و در تمام مناطق كردنشين معروف شد. عي نظر كه انساني متواضع« مهربان و مردم دار بود علاقه مندان بسيار پيدا كرد و اشعار و مقام هاي اصيلش ورد زبان همه شد . پس از مدتي وي به راديو كرماشان دعوت شد و صداي گرم و گيراي او »پرطرفدارترين برنامه راديو « تبديل شد. و نام علي نظر در كنار نام هاي بزرگي همچون سيدعلي اصغر كردستاني ، حسن زيرك ، علي مردان ، طاهر توفيق و ... قرار گرفت. و صفحه هاي او در كنار صفحات هنرمندان بزرگ كرد و همچنين بزرگان موسيقي اصيل فارسي همچون قمرالملوك وزيري و ... در تمام خانه هايي كه گرامافون داشتند ، يافت مي شد . آنچه سبب علاقهي مردم به اين هنرمند مي شد ، علاوه بر منش نيكو ، فروتني و صميميت وي ، سبك منحصربه فردش در اجراي مقام هاي هوره بود.
او شعرهايي زيبا و متناسب با حال و هواي مقام ها از شاعران بزرگ گذشته نظير شاكه و خان منصور انتخاب مي كرد و يا از گنجينهي عظيم فولكلور كلهر زيباترين شعرها را گلچين مي كرد و خود نيز البته دستي در سرون داشت. تلفيق اين اشعار با صداي بسيار زلال و گيرا و آسماني علي نظر و روش خاصي كه در تلفظ و تحرير كلمات به كار مي برد هر شنونده اي را مجذوب مي كرد و داراي سبكي شد كه به » علي نظرچر « معروف است و او را از تمام هوره خوانان قبل و بعد از او متمايز مي كند. روز هيجدهم خرداد سال1341 خبري در تمام مناطق كردنشين پيچيد . خبري كه مثل باد شهر به شهر ، آبادي به آبادي و دهن به دهن گشت و مردم را در بهت و اندوه فرو برد و آن اين كه علي نظر اين هنرمند مهربان و مردمي در جاده سنندج منطقه حسين آباد ، دچار سانحه شده و فرهنگ و هنر كردي يكي از ستارگان پرفروغ خود را از دست داد. او در حاي از دنيا رفت كه 41 سال داشت و در اوج پختگي هنري بود و هنوز سال هاي سال فرصت داشت تا مردمرا از هنر ناب خويش سيراب سازد. اما تقدير چنين بود كه او برود و با صداي ماندگارش در روح و جان مردم باقي بماند.
مرحوم علي نظر تك فرزند بوده و خواهر و برادري نداشته است . 5 پسر و دو دختر دارد كه اكثراً داراي تحصيلات عالي مي باشند . با وجودي كه بعضي فرزندان او استعداد هوره دارند ،متأسفانه فعاليت هنري ندارند. آرامگاه وي در شهر قم مي باشد. به گفته بعضي ايرانيان مقيم اروپا تصوير و صدايعلي نظر بر روي سايت هاي جهاني اينترنت موجود است . اگر لفظ مرحوم را براي علي نظر به كار مي بريم نه به اين معنا كه او در ميان ما نيست ، بلكه فقط به خاطر احترام قلبي است كه براي اين انسان بزرگ و شريف قائليم وگرنه هنرمند هيچگاه نمي ميرد . هنرمند واقعي با روح هنرش ، با آثار ماندگارش براي هميشه در وجود مخاطبانش نفس مي كشد و زندگي مي كند. وقتي هنگام تنهايي و دلتنگي آوازپرشور سيدعلي نظر كردستاني و يا صداي خسته و خش دار حسن زيرك كه رنج هاي بي شماري در خود پنهان كرده ، همدمت مي شود همراهي ات مي كند ، سبكت مي كند . مگر مي شود گفت سيد علي اصغر و زيرك مرده اند ؟ و آنگاه كه تك و تنها گوشهي اتاق نشسته اي و ديوارها و سقف ازهر سو محاصره ات كرده اند و دل تنگي ها رهايت نمي كنند ، دستت بي اختيار دكمه ضبط را مي فشارد . صداي زلال و دلتنگ علي نظر از پس سال ها حالي به حاليات مي كند ، منقلبت مي كند ، يك جوري مي شوي كه بيانش سخت است.
زرهي يهي دهسي » پاوهن له پامه« / م لهي شاباده كي ههوا خوامه و آنگاه يقين پيدا مي كني كه علي نظر زنده است . و تو را به مهرباني ، صفا ، يكرنگي ، مهمان نوازي و خلق و خوي پاك مردمان گذشته دعوت مي كند ، به ياد اين جمله مي افتي كه تنها صداست كه مي ماند.
در زير به چند بيت از شعرهايي كه مرحوم علي نظر با آواز هوره خوانده است اشاره مي كنيم :
بنوور وهي قاقهز دووس دوره وه
بزان چووه نوساس وه دلگيرهوه ؟
ترجمه : بنگر به اين كاغذ دوستم كه از دور آمده است . بين با دل گرفته برايم چه نوشته است ؟
بلبل تو مهگير وه زار زاره وه
بهش تو ماگه گول وه داره وه
ترجمه : بلبل اينچنين گريه نكن و زار نزن هنوز برايت تك و توكي گل بر درخت مانده است.
زرهي شهمال تيهي له لاقه سره وه
ده مچه ولا بريا گه هاوه ئه سره وه
ترجمه : صداي باد شمال از سمت قصرشيرين مي آيد . صورت اين زيباي گيس بريده اشك آلود است.
چهتر چوله و لاو بخه وه لاوه
كوچگانگ چهن كهس نايده وه كاوه
ترجمه : گيسوان چون نيلوفر (عشق)ت را به يك انداز ( با زيبايي ات ) زندگي چند نفر را تباه كرده اي ؟
نه قاقهز ديرم نه قهلهم دهوات
راز دله گهم بنوسم ئراد
ترجمه : كاغذ و قلم و دوات ندارم كه راز دلم را بنويسم
ياد?ك له ه?رهچ?ي به ناوبانگ علي نهزهر منوچهري
تهنيا دهنگه كه نامر? و به زيندوويي دهم?ن?تهوه
ههموو سا??ك له وهرزي بههاردا ئهو كاتهي بهفري سهر ك?وه تاشهكاني زاگر?سي بهشك?وه دهتو?نهوه، بهوراوهكان به خور?شان و كهف و ك??هوه به سهر س?نگي تاشهبهردهكان و به د??هكاندا سهرهو ل?ژ دهبنهوه گو?ه نهور?زه و هه?ا?ه و "كاسه شك?ن" له ن?وان بهردهكاندا سهر دهر د?رن و ب?ني شك?فه، وهنهوشه، به?ا??ك و چنوري د??هكان ههموو لايهك و پهلهورهكانيش سهر مهست و شهيدا دهكا. كهوهكاني زاگر?س له سهر تاشه بهرده تيژهكان كه سهريان له ئاسمان دراوه، دهنيشنهوه و قاسپه قاسپي د?نشيني خ?يان پ?شكهش به سروشتي جوان دهكهن و سهرنجي گو? گر ب? لاي خ?يان ?ادهك?شن. ئهو كاتهيه كه مر?? ب? ئاگا بيري ب? لاي ??حي پاك و زهوقي جواني خه?كاني ?ابردوو دهف??، كه وهكوو كهوه سهرمهسهكاني زاگر?س خهونهكانيان، هيواكانيان، خ?شيهكانيان و خهمهكانيان به ش?وهي ه?نراوهي جواني كوردي به دهنگي ?هسهني ه?ره دهچ?ي. ه?ره دهتوانر? به ك?نترين ئاواز و ك?نترين خو?ندنهوهي ه?نراوه و سروود له ئ?راندا دابنر?. بنهچهي ه?ره دهگه??تهوه ب? سهردهمي ز?ر ك?ن. ئهو كاتهي كه موريدهكاني زهردهشتي گاتهكاني ئاوهستايان له تهنيشت ئاگري پير?زهوه به ئاواز?كي وهكوو ه?ره دهچ?يي. ههند?ك له ل?ك???نهران لهو باوه?هدان كه وشهي ه?ره له "ئههورا مهزدا"وه هاتووه. ه?ره ش?وهيهكي تايبهتيه و ت?كه? به ه?نراوه و ئاوازه كه جياوازي بنه?هتي لهگه? دهزگاي ئاوازهكاني ئ?رانيدا ههييه و ههر ئهمهش وههاي كردووه كه ناوي ل? بن?ن ئاوازي ئازاد و جياواز. دهنگ بهرز و نزم كردنهوهي ه?ره نزيك به مقامي قهتار كه له كوردي دا له دهزگاي "شوور" دهب?ژر?. ه?ره چهند ج?ر مقامي ههيه كه به 14 بهش يان ز?رتري دهزانن كه ئهمانهن: گول وهخاك :"گلهودهره"، "بان دهساني"، "شاحوسهيني"، "ساروخاني"، "تهرز مهجنووني"، "سهحهري"، "دووبا?ا"، "غهريبي"، "بان بنهيي"، "پاوه مووري" و... بريديي و نكيسايي ههر به مقامي ه?رهي دهزانن.
م?ژووي فهرههنگ و هونهري كورد ه?رهچ?ي ز?ري ت?دا هه?كهوتووه، به?ام ب?گومان سهرت?پ و قاف?ه و نمرتر?ني ه?رهچ?هكاني ك?ن و ئ?ستا، نهمر عهلي نهزهره. ناوبراو له سا?ي 1300ي ههتاوي له گوندي "توره سرخهك"ي سهر به شاري شائاباد "اسلام ابادي ئ?ستا" (له ههند?ك وتار و ج?گهدا به خه?كي كرندي ??ژئاواي له قه?هم دهدهن كه ?است نيه.) له بنهما?هيهك كه پشتاوپشتيان ه?رهچ? بوون و دهنگيان خ?ش بووه هاتووهته دنياوه. ههر له تهمهني مندا?يهوه ببووه هاو??ي سروشت و ئهمهش ز?ر كاريگهري له سهر زهوق و سهليقهي دهنگهكهي دانا. ههر له مندا?يهوه زاني كه دهنگ?كي خ?ش و له باري ههيه و به ه?ي سهليقه و زانيارييهك كه ههيبوو "ههست و كفوك?ي د?ي به ش?وهي ه?نراوهي ده "هيجايي" كوردي دهوتوو و له ش?وازي ه?رهدا دهريدهب?ي و دهيچ?ي. ههروهها دواي ماوهيهكي كورت بنهما?هكهي و خه?كي گوند و دواتريش خه?كي ناوچهكه به دهنگه ز??ا? و خ?شهكهيان زاني و ه?ندهي نهبرد كه دهنگي ?هسهن و د?گيري ناوبراو، د? به د? و شار به شار ب?او ببووهوه و له تهواوي ناوچه كوردنشينهكاندا ناوبانگي دهركرد. عهلي نهزهر كه مر???كي خاكي و د?س?ز و خه?كي بوو، لايهنگر?كي ز?ري ب? خ?ي د?زيهوه و ه?نراوه و دهنگه خ?شهكهي بووه و?ردي سهر زماني ههموو كورد?ك. دواي ماوهيهكي كورت ناوبراو ب? ?اديو كوردي كرماشان بانگ كرا و بهو دهنگه ز??ا? و لهبارهي لايهنگراني ز?ري ب? لاي ?اديوكه ?اك?شا. ناوي عهلي نهزهر له تهنيشت ناوي هونهرمهنداني تر وهكوو سهيد عهلي ئهسغهري كوردستاني، حهسهن زيرهك، عهلي مهردان، تاير تهوفيق و هتد...ج?ي خ?يي كردهوه. قهوانهكاني ناوبراو له تهنيشت قهواني هونهرمهنداني گهورهي كورد و ههروهها گهورهكاني موسيقاي ?هسهني فارسي وهكوو "قمرالملوك وهزيري" له ن?و تهواوي بنهما?هكان دهبينرا و دهست دهكهوت. ئهوهي كه خه?ك سهرنجيان ب? لاي ئهم هونهرمهنده ?ادهك?شرا، خاكي بوون، خ?شهويستي ب? خه?ك و ههروهها گرتنه بهري ش?واز?كي وهكوو چ?يني ه?ره بوو. شيعري جوان و د?گيري به زهوق?كي جوان له شاعيراني ?ابردووي وهكوو شاكه و خان مهنسور هه?دهبژراد و يان له گهنج?نهي گهورهي فولكل?ري كه?هو?يي جوانترين ه?نراوهي گو?بژ?ر دهكرد و ههروهها خ?شي له ه?نينهوهي ه?نراوهدا دهستي ههبوو. ت?كه?كردني ئهم ه?نراوانه و چ?يني به دهنگي ز??ا? و د?گير و ساف و ئهو ش?وازه تايبهتيهي كه له وتني وشهكاندا بهكاري دهه?نا سهرنجي ههر گو?گر?كي ب? لاي خ?ي ?ادهك?شا و خاوهني ش?واز?كي خ?ي بوو كه ئهم?? به "عهلي نهزهر چ?" ناوبانگي دهركردووه عهلي نهزهر له ههموو ه?رهچ?هكاني پ?ش خ?ي و دواي خ?شي بهرزتر دادهندر?.
?ژي ههژدهي "خرداد"ي سا?ي 1341ي ههتاوي، ههوا??ك له تهواوي ناوچه كورديهكاندا به?او كرايهوه. ههوا??ك كه وهكوو با شار به شار و گوند به گوند و دهم به دهم ??يشت و خه?كي له ن?و خهم و پهژارهدا داگرت، ئهوهش ئهمه بوو كه ئهو ماش?نهي كه ئهم هونهرمهنده خاكي و خه?كييهي ت?دابووه، له ??گاي سنه له لاي حوس?ن ئاوادا تووشي وهرچهخان بووه و گياني لهدهست داوه، بهم ج?ره فهرههنگ و هونهري كوردي يهك?ك له ئهست?ره پرشنگدارهكاني خ?يي له دهست دا. ناوبراو له كات?كدا ئهم جيهانهي به ج?ه?شت كه تهنيا تهمهني 41 سا? بوو و له كاتي پوخت بووني هونهريدا بوو، ه?شتا سا?يان?كي به دهستهوه بوو خه?كي ت?ر گو?بيسي هونهرهكهي بن. به?ام چارهنووس وا بوو كه ناوبراو ب?وا و تهنيا دهنگهكهي له ن?و ??ح و گياني خه?كدا بم?ن?تهوه. نهمر عهلي نهزهر تاكه كو?ي بنهما?هكهي بووه و نه خ?شك?ك و نه برايهكي بووه. ناوبراو خاوهني پهنج كو? و دوو كچه كه ز?ربهيان خاوهني خو?ندهواري بهرزن. سهره?اي ئهوهش ههند?ك له مندا?هكاني تواناي ه?ره چ?ينيان ههيه، بهداخهوه چالاكي هونهرييان نيه. گ??هكهي له شاري "قم" دايه. به وتهي ههند?ك لهو ئ?رانيانهي كه له دهرهوه نيشته ج?ن دهنگ و ?هنگي عهلي نهزهر له سهر ما?په?ه ئينترن?تييه جيهانيهكاندايه. گهرچي وشهي "مرحوم"نهمر بهكار د?نين بهو مانايه نيه كه له ن?وماندا نيه، به?كوو تهنيا له بهر ئيحترام?كه كه له د?ماندايه ب? مر??ي گهوره و شهريف، گهرچي هونهرمهند قهد نامر?. هونهرمهندي ?استهقينه به ??حي هونهرييهوه، بهو ئاسهوارهي كه پاش خ?ي به ج?ي ماوه ههميشه له ن?و م?شك و د?ي گو?گرهكانيدا ههناسه دهدا و دهژي.
كات?ك تهنياي و د?تهنگي رووت ل?دهكا و گو? له دهنگي سهيد عهلي ئهسغهري كوردستاني و يا دهنگي رهسهني حهسهن زيرهك كه دهرد و خهم?كي ز?ري له ن?و خ?دا حهشار داوه، دهبنه هاودهمت و خهمهكانت لا دهبهن. ئايا ده? ب?وايي دهدا كه ب??ين سهيد عهلي ئهسغهر و زيرهك مردوون؟ لهو كاتهش كه به تهنيا له گ?شهيهكي ژوورهكه دانيشتووي و چوار ديوارهكه و سهربانيش گهمار?تيان داوه و د?تهنگي و پهر?شيش ل?ت ناگه??ن. پهنجهت ب? ئختيار دوگمهي رك?رد?رهكه دادهگر?. دهنگي ز??ا? و د?تهنگي عهلي نهزهر دواي سا?يان?ك دهتباتهوه ن?و ئاپورهي تهنيايي، ت?كت دهدا، به ج?ر?ك كه دهرب?يني هاسان نييه.
ز?هي يه دهسي پاوهن له پامه / من لهي شاباده كي ههوا خوامه، و ئهو جار لهو باوه?هداي كه عهلي نهزهر زيندووه و به د?ئاوه?اي، سهفا، يهك?هنگي، م?وانداري و هه?سوو كهوتي خاو?ني خه?كاني ?ابردوو دهكهوي، ئهو جار ئهم ?ستهيهت وهبير د?تهوه كه ده?? " تهنيا دهنگه كه نامر? و به زيندوويي دهم?ن?تهوه".
ئهمهي خوارهوهش چهند هونراوهيهكه كه عهلي نهزهر به ه?ره چ?يوويه:
بنــــــــوو? وهي قاقهز دووس دورهوه
بزان چووه نووساس وه د?گــيرهوه؟
بــــــــولبول تو مهگير وه زار زارهوه
بـــــــــــهش تو ماگه گول وه دارهوه
ز?هي شهما? تيهيي له لاقه سرهوه
دهم چـهو لا برياگه هاوه ئــهسرهوه
چـــــــــــهتر چوو لهولاو بخه وهلاوه
كوچكانگ چهن كهس نايده وه كاوه
نــــــه قاغهز ديرم نه قه?هم دهوات
?از د?هكهم بنووسم ئـــــــــــــــه?اد
نووسيني: مسعود قنبري وهرگ??اني: حهميد تهيموري
ست?كه??م، 6/5/2005
کیهان کلهر، (۱۳۴۲) آهنگساز و نوازندهٔ کمانچه ایرانی است. دو اثر وی در سال ۲۰۰۴ نامزد جایزهٔ گرمی شد.
زندگینامه
کیهان کلهر در سال ۱۳۴۲ شمسی در خانوادهای کرد و موسیقی دوست در کرمانشاه چشم به جهان گشود. از پنج سالگی موسیقی را به صورت آزاد و از هفت سالگی به شکل کلاسیک آن شروع کرد.از دوازده سالگی کار موسیقی را به صورت حرفهای آغاز و در سیزده سالگی با ارکستر رادیو تلویزیون کرمانشاه همکاری کرد.
مدتی کوتاه با گروه شیدا در مرکز هنری "چاووش" همکاری هنری داشت. در هفده سالگی به ایتالیا و سپس برای ادامه تحصیل به کانادا رفت.و در رشتهٔ آهنگسازی در دانشگاه کارتن اتاوا فارغ التحصیل شد.
کیهان کلهر از معدود هنرمندان ایرانی است که برای شناساندن موسیقی ایرانی به غیر ایرانیها با هنرمندان هندی نظیر استاد "شجاعت حسین خان" (غزل) و یا با کوارتت کرونوس (Kronos Quartet) (جاده ابریشم)، یویو ما و ارکستر فیلارمونیک نیویورک، همکاری نزدیک داشته است و شنوندگان زیادی در بین غیرایرانیها دارد. او مدتی هم یکی از اعضای ثابت گروه دستان بود.
او معتقد است: «موزیسین، موسیقیدان یا موسیقیشناس باید به ریاضیات، تاریخ و ادبیات آشنا باشد.»
اجرای کنسرتهای مستقل به صورت بداههنوازی و همراهی با محمدرضا شجریان، حسین علیزاده و همایون شجریان اغلب فعالیتهای این هنرمند نامی است. سه سی دی «زمستان است»، «بی تو به سر نمیشود» و «فریاد» حاصل این همکاری است.
آثار
شب سکوت کویر زمستان است بی تو به سر نمیشود فریاد نخستین دیدار بامدادی غزال
غزل 2
غزل ۳
در آینهٔ آسمان
شبهای فیروزهای نیشابور
منبع:کیهان کلهر
شاهزاده بی تاج و تخت موسیقی کوردی، عایشه شان
یکی از هنرمندهان مبارز در کوردستان ترکیه شیرزنی به نام عایشه شان میباشد.
عایشه شان با صدایی گرم و دلنشین، با کلامی شیوا ضرب المثل قدیمی کوردی را که میگوید:" شیر شیر است چه زن یا که چه مرد" به اثبات رساند.
عایشه شان در میان ملت کورد به اسامی: عیشان کورد، عایشه شان ، عایشه خان، عیشان عثمان و عیشان علی مشهور بود.
او در آبان سال 1938 در شهر دیاربکر دیده به جهان گشود.
زمانی که هنرمندان و آوازخوانان کورد در خانه پدری عایشه شان گرد می آمدند و تا سپیده صبح میسرودند ، عایشه شان با دوستانش در پشت درهای بسته تا خود صبح گوش جان و دل به صدای گرم آنان میسپرد.
محتوای آهنگهای عایشه شان که از طرفی او را به شنونده می شناساند، از طرف دیگر موضوعاتی از قبیل اجتماعی، سیاسی، فرهنگی را نیز در بر میگیرد.
عایشه شان که در حسرت دیدار از کوردستان عراق بود، در سال 1979 موفق شد که این بخش از کوردستان را زیارت کند.
مردم در کوردستان عراق به گرمی از او پیشوازی کردند.در دهوک، کرکوک، ههولیر و بغداد، همراه با هنرمندانی چون محمد عارف جزیری، عیسی برواری، گلبهار، تحسین طاها، نسرین شروان به روی صحنه رفت .
هنرمند کورد عایشه شان ،29 آذر ماه سال 1996 بعد از سالها خدمات متمادی برای زبان و هنر ملت تحت ستم خود در بیمارستان شهرازمیر ترکیه بر اثر بیماری سرطان در تنهایی دیده از جهان فرو بست.
آهنگهای مشهور و ماندگار عایشه شان عبارتند از : جمبلی میر حکاری، مم و زین، لی لی بیمال، زری حیران، جمیله، بریوان، کوچر، لاوک متینی، میرو، حسنیکو، درد هویه، قدر یار، خریبم دایه، ورن ورن پشمرگه نه، نوروز، ولاتی من دیاربکر.
کرد نه مه ره .....
